تبارشناسی طایفه  بزرگ بازگیر

تبار شناسی طایفه بزرگ بازگیروتیره های آن

بازگير نامي آشنا در ديار بالاگريوه كه به تيره ها و گروههاي مختلفي كه در محدوده بالاگريوه و خارج از اين محدوده زندگي مي كنند اطلاق مي شود براساس روايات محلي خاستگاه بازگيرها را مناطق غرب كشور خصوصاَاستانهای لرستان ،ایلام ، كرمانشاه دانسته اند براساس نظر آنان بازگيرنياي 300 سال قبل آنان شخصي به نام خان احمد ازلر ها یا کردهای های ساكن پشتکوه درايلام بوده است او داراي پنچ پسر به اسامي بك عالي،برخوردار، طاهر، ظاهر و چراغ خان بوده است .تيره هاي طاهر،ظاهر در ايلام دره شهر، آبدانان،كرمانشاه،سلیمانیه عراق ،مهران ،دهلران سكونت دارند و چراغ خان نياي طايفه اي موسوم به كرنوكر است . در ميان پسران خان احمد بگ عالي و برخورداركه به نواده هاي آنها بازگيرهاي سفید وبازگیرهای سیاه می گوینددر لرستان زندگي مي كند بازگیرهای سیاه بعد از دوشم به سه تيره سبزعلي،سبزوار،خوانسارو به زیر تیره های علی مراد(کربلایی احمد خان)،علی داد(کر بلا یی سهر اب)،محمد میرزا،ولی،دوشنبه،شاه کرم -آغا لی،محمد جافر- تقسيم مي شوند:بازگیرهای سفیدبعدازبگ عالی به دو تيره بزرگ دارا ویاري تقسیم شده وبازگیر های دارای بزرگ به سه تیره (تیره کلولی،تیره نيرالي ،تیره محمد ولي یامعالي )تقسيم مي شوند.تيره کل والی به تیره های شيرخان، بيرخان فرضی مشهورندو در محدوده ایل بيرانوند زندگي مي كنندوبانام خانوادگي بازگیر،مرداني،سپهوند شکاری طلایی صادقی پاریاد مشهورند وتيره نير عالي كه به زیر تیر ه های جوز علي و علیمراد(مرادخان )تقسيم مي شوند:تيره محمد ولي يا معالي كه شامل زير تيرهاي قيصر (قمر الي) صيفور – نظر بك –قاسم – علي – بهاره – صادق خان و ندرخان بوده است وتیره یاری به زیر تیره های (امیر-عبدال ) تقسیم می شوند تیره دارا اول از پرجمعيت ترين وبزرگترين تيره های طایفه بازگير هستند.درمجموع جمعیت بازگیرهای سفید از بازگیرهای سیاه بیشتراست در اواخر دوره قا جاریه یکی ازبزرگان طايفه بازگير به نام ملامهر عالي از بازگیر های معالی وندباکمک وراهنمائی معین السلطنه حاکم لرستان 160 عدد تفنگ از سالارالدوله مي گيرد و بين تیره های طايفه بازگير تقسيم مي كند تا بازگیرهاباهمراهی ساير طوايف وایلهای لرستان سالارالدوله را در فتح تهران ياري نمايند ازديگر افراد بزرگ ومشهور طايفه باز گیر در اواخر دوره قاجاريه می توان حسین خان فرهاد،جهانگير-جمعه- میرزا،عالي ،مير طمهور،شاپور-حصر بگ،شهباز، نوروزي – حیدر علی–ملا جفعر-عباسمراد-سو خته–علی حیدر – بگ رضا- ولی خان-حسن خان-شفتا لی- حاجیعلی- –محمد مراد-حیدر علی-علی مروت-ربی -علی حسن -بک عا لی-کردعلی و براتعلی رانام برد .بعد از اسكان عشاير بيشتر بازگيرها در منطقه كره گاه و بالاگريوه هاي ساكن شدند به جز دو تيره شيرخان و بيرخان از بازگيرها سفيد و تيره سبزعلي از بازگير سياه كه در ميان بيرانوند ها ماندند و همانجا زندگي كردند و بعد از ان بيشتر بازگيرها به زندگي ده نشين ویکجا نشینی روي آورده و در مكانهاي مختلف پراكنده شده اند كه به طور عمده علاوه بر شهر خرم آباد در روستاهاي چوبتراش – سهيلي – تلوري- دارائي – ديناروند – ده باقر- انگز- پیرجید-چنار بر افتاب-معمولان – پلدختر – چم مهر – هلوش- ماژين – جلوگير – ريمله – سر پل ذهاب – تنگ فني – چغلوندي - پل هرو- دورود- بروجرد- كرمان -شوش-اندیمشک- سيستان بلوچستان-کر مانشاه- مينو دشت – سليمانيه عراق و۰۰۰۰زندگی می کنند

منشا ءنژادی طا یفه باز گیر از دید گا های مختلف:

به نظربیشتر معمرین وسا ل خوردگان طایفه بازگیر آنهااز کرد های سا کن در پشتکوه هستند که درگذشته به دلیل اختلاف با والی پشتکوه به لرستان ودیگر منا طق ایران مها جرت کرده اند وبه نظرآقای میرانی بازگیر ها از لرهای فیلی هستند که در دوره حسن خان والی پشتکوه از لر ستان به پشتکوه مها جرت کرده اند وبه نظرآقای برزویی بازگیرها از نژاد کرد کلهر می باشند که به صورت گروهی از کرمانساه به لرستان مهاجرت کردند وبه نظرآقای مراد حسین پاپی وآقای رادفر مدرس وباستانشناس و اقای محمدی صاحب کتاب تاریخ الا اجداد بازگیر ها رااز نژادلر می دانندوبه نظرآنهابازگیر های سایر مناطق ایران ازبازگیر های لر ستان جدا شده و به دیگر منا طق ایران رفته اند وآقای احمد معتمدی که تحقیقات زیادی در مورد طایفه بازگیر انجام داده باز گیرها رااز پدری به نام خان احمد ازکرد های ساکن پشتکوه ومادری از طایفه بیرانوند بوجود امده اند .

کلانتران و کدخدایان طایفه بازگیر در سده اخیر می توان به

ملامهرعالی، ریس جمعه، ریس میرزا، کدخدا عالی، کدخدا حصربگ ، کدخدا شفتالی، کدخدا محمد مراد، کدخدا علی اکبر، کدخدا حسن خان، کدخداولی خان اشاره کرد

زبان

زبان بيشتر بازگيرهاي لرستان لكي و لري است و بازگيرهاي استانهاي ايلام – كرمانشاه – كردستان به زبان كردي صحبت مي كنند .

بازگیرهای ساکن استان ایلام

بازگیرها در استان ایلام در دره شهر، آبدانان ، دهلران ، ابلام و ... ساکن هستند

آبدانان :

آبدانان یکی از شهرستان های استان ایلام است که اکثربازگیرهای ایلام از این منطقه به دیگر نقاط رفته اند قبلا در قسمت بازگیرهای لرستان نیز توضیح داده شد که بازگیرها در ییلاق و قشلاق به منطقه آبدانان نیز می رفته اند بازگیرها در آبدانان دارای جای خوش آب و هوایی بنام تختان می باشند

تختان

قبل از اینکه به خواهیم در مورد این منطقه توضیح دهیم در مورد زیبایی و سرسبزی آن دو بیت شعر از میر نوروز نقل می کنیم :

قاصد وِر خیز و رو تا مُلک تختان مکان خوبان و جای نیک بختان

در دلیری شیر و در جلدی چو آهو هم به هیبت باز و در نزهت چو تیهو

این منطقه جزء شهرستان آبدانان می باشد مکانی است بسیار دیدنی ، کوهستانی و دارای چشمه سارهای فراوان ، که بیشتر ایام سال جای تفریح و تفرج دیگر افراد از شهر های مختلف این استان می باشد بیشتر بازگیرهای ایلام با نام تختان شناخته می شوند در مورد اینکه بازگیرها چگونه در محدوده تختان و کل ایلام سا کن شده اند تقریبا یک نظر وجود داشت . آنها همگی خود را از فرزندان طاهر و ظاهر می دانند که از منطقه طاف خرم آباد به آن منطقه مهاجرت کرده اند در مورد جدایی آنها از لرستان چنین بیان می کنند که وقتی در محدوده طاف به هر دليلي (بعضي از بازگيرهاي ايلام معتقدند اختلاف بر سر اموال بوده كه چون اين دو برادر از مادر بودند از ديگر برادران جدا شدند) با برادران خود اختلاف پيدا مي كنند از بقیه برادران خود جدا شده و رو به سمت جنوب استان لرستان می گذارند این موضوع بیش از 320 سال پیش بوده است ابتدا در محل سیمره ساکن شده و بعد از چندی به سمت پشت کوه می روند و در محدوده ی دینار کوه ساکن می شوند ابتدا شغل شان گرفتن باز بوده و از عسل های کوهی نیز در آورده و از فروش این دو سود بسیار زیادی می برده اند بعد از مدتی که در آنجا ساکن بوده اند فرزندانشان شروع به خرید زمین و املاک می نمایند

بازگيرها ابتدا در قسمت تنگ شوشه (ديناركوه) ساكن شده و ملك خريداري مي كنند سپس بعد از مدتي از آنجا به گنداب روبروي امام منصور بوالحسن مي روند و در آنجا نيز صاحب ملك و محل مي شوند وقتي كه آنجا را واگذار مي كنند طايفه زروش جايگزين آنها شده و بازگيرها به سوي كوه رستم يعني سكه ناب مي روند سپس بعد از مدتي به منطقه تختان آمده و همان طور كه وصفش رفت براي هميشه در آنجا ساكن مي شوند املاک اکثرا بنام سه نفر از بزرگان آنها می باشند آن سه نفر به اسامی کاظم ، القاص و هاشم فرزندان مرحوم حاتم هستند

بعضی از اسناد بیش از دویست سال قدمت دارند که خود گویای قدمت طایفه بازگیر در محدوده ایلام می باشد به همین نسبت اگر به عقب برگردیم که ادعا دارند از طاف آمده خیلی از ادعا ها در مورد اینکه در چه زمانی صاحب تاف شده اند رنگ می بازد و گویای اینستکه حداقل از زمان صفویان به بعد باز گیرها در ملک تاف سکونت داشته اند حتی یکی بزرگان این طایفه که در قید حیات هستند می گفتند که سند تاف را که بر روی پوست آهویی نوشته شده بود داشته و آنرا به یکی از بازگیرهای چم مهر (حاجي احمد شاه) داده که متاسفانه وی فوت کرده است داده ايم حال اینکه در زمان سالارالدوله بازگیرها صاحب تاف شده اند نمی تواند صحت داشته باشد .

بازگیرها بعد از مدتی از دینارکوه حرکت کرده و به مرور به منطقه تختان وارد می شوند نکته حائز اهمیت استقلال این طایفه از دیگر طوایف بوده بطوری که بعدا تصویر آن را نشان داده ایم خود والی و وزیر جنگ آن زمان به استقلال این طوایف اشاره کرده است

تیره های بازگیردر ایلام :

بازگیرهای ایلام به ده تیره تقسیم می شوند که بعضی تعدادی از آنها را وابسته به بازگیر می دانند به هرحال اسامی آنها بدین صورت می باشد 1- صیدمحمد (موسی) 2- شپکه 3- قربانعلی 4– جواد 5- کله شیر 6-داس مکیش 7–کاظم 8 – خربوزانی 9 – قربانی 10 –دشتی

بازگیرهای کرمانشاه .

بازگیر های کرما نشاه نسل خود را از نوادگان دو برادر به نا مهای طا هر و ظا هر می دانندکه درحدود شش تا هفت نسل پیش به دلیل اختلا فات محلی از باز گیر های ایلا م جدا شده اند بازگیر های کرمانشاه زادگاه اصلی خود را منطقه ای به نام «سراب بازان »، که جزو ناحیة ایلام بوده است ، معرفی می کنند. تاریخ مهاجرت آنان به کرمانشاه را دوره قاجاریه و علت آن را ظلم والی آن منطقه به سبب اخذ مالیات می دانند. جمعیت این طایفه را در حدود ۸۰۰ خانوار تخمین زده اند که در «بان یاران » سرپل ذهاب و اطراف آن به سر می برند. حدود ۱۰۰ خانوار از آنان هنوز کوچنده هستند که ییلاقشان چَرمان و آفتابی بَرْز است . طایفة آنها از سه تیرة حق مراد، یارمراد معروف به یارگَه و حسن بازگیر تشکیل می شود.

منابع : سکندر امان الهی بهاروند، قوم لُر ، تهران 1370 ش ؛ مرکز آمار ایران ، سرشماری اجتماعی ـ اقتصادی عشایر کوچندة ایران ؛ نتایج مرحلة اول ، 1364، حوزة شمارة 4، باختران ، تهران 1365 ش ؛ همو، سرشماری اجتماعی ـ اقتصادی عشایر کوچندة ایران : نتایج مرحلة اول ، 1364، حوزة شمارة 5، لرستان ، ج 2، تهران 1365 ش ؛ همو، سرشماری اجتماعی ـ اقتصادی عشایر کوچندة ایران : نتایج مرحلة اول ، 1364، حوزة شمارة 6، ایلام ، تهران 1365 ش ؛ همو، سرشماری اجتماعی ـ اقتصادی عشایر کوچنده : 1366، فرهنگ عشایری ایل کرد ، تهران 1368 ش ؛ محمد مکری ، فرهنگ نامهای پرندگان در لهجه لری